Mixte Stereo Panorama ve Enstrumanların Frekans Dağılımı Hakkında Yardım

#1
Herkese merhabalar,

Mix alanında yetkin forum kullanıcılarından başlıkta belirttiğim konular hakkında yardım almak istiyorum. Fikir alışverişleri sonucunda başlık belki güzel bir kaynak haline gelir ve bilgi edinmek isteyen arkadaşlara da yol gösterir.

Stereo panorama ve frekans dağılımı mix yaparken en çok tereddüt yaşadığım noktalar hiç şüphesiz. Önce panoramadan başlayayım. Alternatif müzik kayıtları yapıyorum. Yaptığım kayıtlarda çok fazla enstrüman olmuyor. Genelde davul, bas ve elektro gitar, vokal ve bazen klavye. Bunların panlamasını yapıyorum fakat bu noktada kafama takılan bir soru var. Örneğin ritm gitarı %70 sola panlıyorum bu noktaya kadar sorun yok fakat, gitar sesinin %60 ve %80 sol aralığından gelmesini istiyorum. Bunu nasıl sağlayabilirim? Daha farklı cümlelerle ifade edecek olursam panlamayı yaptıktan sonra enstrümanın duyulacağı stereo ses aralığını nasıl ayarlayabilirim?

Aklıma takılan ikinci mesele ise mix aşamasında enstrümanların frekans dağılımı. İnternette bu konuyla alakalı birçok tablo mevcut. Bu tablolarda enstrümanların mixte duyulması gereken frekans aralıkları verilmiş. Örneğin vokal için yaklaşık olarak 400 Hz ile 5 kHz aralığını vermiş. Ama ben highpass ve lowpass filtrelerle vokali bu frekans aralığı ile sınırlandırdığımda harmonik frekansları da yok etmiş oluyorum. Her seferinde herhangi bir kaynağı referans almadan sadece kulağıma güvenip mix yapmaya çalışıyorum ama yine de içime sinmiyor. Mix esnasında enstrümanları doğru frekans aralıklarında sınırlandırmak için ne tür yöntemler izleyebilirim?

Mix hakkında donanıma sahip değerli forum üyeleri beni bu konularda aydınlatırsa çok memnun kalırım. Birçok kaynak taraması yaptım fakat aklıma takılan meselelerin biraz spesifik olmasından kaynaklı olsa gerek, tatmin edici yanıtlar bulamadım. İlginiz alakanız için şimdiden teşekkür ederim.

(İmzamdaki soundcloud linkinde mixini yaptığım kayıtlardan bolca mevcut. Örnek üzerinden beni eleştirmek isteyen olursa linkten kayıtları dinleyebilirsiniz.)
 
#2
Örneğin ritm gitarı %70 sola panlıyorum bu noktaya kadar sorun yok fakat, gitar sesinin %60 ve %80 sol aralığından gelmesini istiyorum. Bunu nasıl sağlayabilirim?
Ben bu soruyu anladığımdan emin değilim. %60 soldan gelmesini istiyorsanız, sola 60 panlayacaksın. Bu kadar. Hem 60 hem 80 olacaksa çift track yapıp ikisine farklı pan değerleri girin ve ses seviyelerini ona göre düşürün. Tek track, bazen %60 bazen %80 olacaksa, o zaman automation ayarlarıyla bunu yapacaksınız. Daw'a göre kısayolları değişir ama aynı teknik.

...tablolarda enstrümanların mixte duyulması gereken frekans aralıkları verilmiş...Mix esnasında enstrümanları doğru frekans aralıklarında sınırlandırmak için ne tür yöntemler izleyebilirim?
Gördüğünüz tablolar enstrümanların frekans aralıkları. Neyin duyulup neyin duyulmayacağına kararı veren kişi miksajcıdır. Misal vokalle beraber üflemeli bir çalgı varsa, enstrümanın vokalle çakışan frekansları EQ üzerinden kısılır. Böylece vokal engellenmez ve kendine daha çok yer bulur. Tablolara göre, ezbere lowpass highpass yapılmaz. EQ üzerinden görürsünüz enstrümanın hangi frekans aralıklarını kullandığını. Ona göre kullanılmayan veya istemediğiniz kısımları kapatırsınız.

Tahminim siz ya çok fazla mixing dersi izleyip işleri karıştırdınız ya da bu işleri yarım yamalak anlatan acemi kişilere denk geldiniz. Miksajı en baştan anlatan başka videolara da bakın derim. Özellikle yabancı kaynaklara.
 
#3
Mix de
Aklıma takılan ikinci mesele ise mix aşamasında enstrümanların frekans dağılımı. İnternette bu konuyla alakalı birçok tablo mevcut. Bu tablolarda enstrümanların mixte duyulması gereken frekans aralıkları verilmiş. Örneğin vokal için yaklaşık olarak 400 Hz ile 5 kHz aralığını vermiş. Ama ben highpass ve lowpass filtrelerle vokali bu frekans aralığı ile sınırlandırdığımda harmonik frekansları da yok etmiş oluyorum. Her seferinde herhangi bir kaynağı referans almadan sadece kulağıma güvenip mix yapmaya çalışıyorum ama yine de içime sinmiyor. Mix esnasında enstrümanları doğru frekans aralıklarında sınırlandırmak için ne tür yöntemler izleyebilirim?
Sesleri öncelikle daw da değil, kaynakta tonlayın . Misal; Gitarı, gitar amfisinde tonlayın ve kanalına da ilgili enstrüman frekanslarını vermek dışında bir Eq koymamaya çalışın.
Kanalı tek başına dinleyerek bir enstrümanı/ hele ki vokali, mixten önce iyi duymayı hedefler ve ona göre EQ yaparsanız; o genel mixin içine girdiğinizde abuk subuk bir hal alır. Yani "Vokale Low-cut yaparsam sesin hacmi kayboluyor" derseniz; "genel mixte, bu vokal neden duyulmuyor? sesini açsam da gömülüp kalıyor. " dersiniz.
 
#4
Pan konusunu ben de anlayamadım.

Önceki mesaj önemli, sinyali kaynaktan düzgün almak sıranın en başında. Herşeyin felsefesi olduğu gibi bu işin de bir felsefesi var. Yani "neyi neden öyle yapıyoruz da böyle yapmıyoruz" meselesi.
Genel bir şablon tabi kayıttan sonra, artık sinyali aldınız varsayarak;

1. Gain; zincirin en başında
2. Gain; efekt içinde çıkışında
3. Gain; psikolojik :) Yani tatmin meselesi.

Bir uyarı;
Kısaca kutsal trinity bu şekilde. Bu işi kendi projelerinizi bitirmek seviyesinde öğrenmek isterseniz elinizdeki proje yavaşlayabilir, herşey karışabilir. Kavramsal düşüncesini ve pratiğini öğrenmek için ders alın mutlaka. Hatırlıyorum sizin bir projenizi çok acele de olsa kabaca toparlamaya çalışmıştım. Tabi çok kabaca idi. Detaylı öğrenmek isterseniz ekipmanla özel ders veriyorum.

"Kayboluş" ve "Filler ve Çimenler" şarkılarını dinliyorum. Güzel iş çıkarmışsınız, tek başına bu işleri kotarmak zor iştir.
Kompresor kullanımı öğrenmeniz önemli, kik-bas daha dolgun ama az rahatsız verici bir vuruşta duyulmalı. Kikler şarkı sonuna doğru yoruyor.
İkinci şarkıda ziller velocity olarak daha iyi olabilir. Mesela şarkılarda farklı kitler yaratmanız önemli.

Aslında mixden önce aranjman, orkestrasyon gelir. Mixin şeklini belirleyen de odur. Her şarkıda aynı tonalite kullanılmışsa, hep aynı akor çevrimleri, hep aynı pozisyonda bas hatları varsa mixle bu sıkıcılık ortadan kalkamaz. Ama az yorucu veya daha yüksek volümlü daha cilalı duyulabilir tabi. O da başka mesele.
 
Son düzenleme:
#5
Gördüğünüz tablolar enstrümanların frekans aralıkları. Neyin duyulup neyin duyulmayacağına kararı veren kişi miksajcıdır. Misal vokalle beraber üflemeli bir çalgı varsa, enstrümanın vokalle çakışan frekansları EQ üzerinden kısılır. Böylece vokal engellenmez ve kendine daha çok yer bulur. Tablolara göre, ezbere lowpass highpass yapılmaz. EQ üzerinden görürsünüz enstrümanın hangi frekans aralıklarını kullandığını. Ona göre kullanılmayan veya istemediğiniz kısımları kapatırsınız.
Tavsiyeniz ve ilginiz için teşekkür ederim hocam. O zaman tablolar bize çok genel bir referans olacak. Yazdıklarınızdan anladığım kadarıyla işin kilit noktası yine kulağımız :)
 
#6
Mix de

Sesleri öncelikle daw da değil, kaynakta tonlayın . Misal; Gitarı, gitar amfisinde tonlayın ve kanalına da ilgili enstrüman frekanslarını vermek dışında bir Eq koymamaya çalışın.
Kanalı tek başına dinleyerek bir enstrümanı/ hele ki vokali, mixten önce iyi duymayı hedefler ve ona göre EQ yaparsanız; o genel mixin içine girdiğinizde abuk subuk bir hal alır. Yani "Vokale Low-cut yaparsam sesin hacmi kayboluyor" derseniz; "genel mixte, bu vokal neden duyulmuyor? sesini açsam da gömülüp kalıyor. " dersiniz.
Kayda başlamadan önce parçada duymak istediğim enstrüman tonlarını kafamda oturtuyorum. Parçanın bir bütün olarak kafamda çaldığını hayal ediyorum. Sonra belirttiğiniz gibi sadece amfi üzerinden tonlama yapıyorum. Mix öncesinde herhangi bir plugin kullanmıyorum kesinlikle. Doğal yollarla aradığım tonları yakalamaya çalışıyorum. Örneğin condanser mikrofonla vokal kaydı alırken vokal hayal ettiğimden daha basslı olursa farklı mesafeden tekrar kayıt alıyorum.
 
#7
Pan konusunu ben de anlayamadım.

Önceki mesaj önemli, sinyali kaynaktan düzgün almak sıranın en başında. Herşeyin felsefesi olduğu gibi bu işin de bir felsefesi var. Yani "neyi neden öyle yapıyoruz da böyle yapmıyoruz" meselesi.
Genel bir şablon tabi kayıttan sonra, artık sinyali aldınız varsayarak;

1. Gain; zincirin en başında
2. Gain; efekt içinde çıkışında
3. Gain; psikolojik :) Yani tatmin meselesi.

Bir uyarı;
Kısaca kutsal trinity bu şekilde. Bu işi kendi projelerinizi bitirmek seviyesinde öğrenmek isterseniz elinizdeki proje yavaşlayabilir, herşey karışabilir. Kavramsal düşüncesini ve pratiğini öğrenmek için ders alın mutlaka. Hatırlıyorum sizin bir projenizi çok acele de olsa kabaca toparlamaya çalışmıştım. Tabi çok kabaca idi. Detaylı öğrenmek isterseniz ekipmanla özel ders veriyorum.

"Kayboluş" ve "Filler ve Çimenler" şarkılarını dinliyorum. Güzel iş çıkarmışsınız, tek başına bu işleri kotarmak zor iştir.
Kompresor kullanımı öğrenmeniz önemli, kik-bas daha dolgun ama az rahatsız verici bir vuruşta duyulmalı. Kikler şarkı sonuna doğru yoruyor.
İkinci şarkıda ziller velocity olarak daha iyi olabilir. Mesela şarkılarda farklı kitler yaratmanız önemli.

Aslında mixden önce aranjman, orkestrasyon gelir. Mixin şeklini belirleyen de odur. Her şarkıda aynı tonalite kullanılmışsa, hep aynı akor çevrimleri, hep aynı pozisyonda bas hatları varsa mixle bu sıkıcılık ortadan kalkamaz. Ama az yorucu veya daha yüksek volümlü daha cilalı duyulabilir tabi. O da başka mesele.
Detaylı yanıtınız için teşekkür ederim hocam. Araştıra araştıra öğrenmek bu konuyu benim için daha ilgi çekici hale getiriyor. Müziğe başladığım ilk andan itibaren daha hiç ders almadım desem yalan olmaz sanırım. Bu durum zaman zaman işlerin olması gerekenden daha yavaş ilerlemesine sebep oldu, hatta birçok yöntemi tekniği yanlış öğrenmeme sonra zaman içerisinde o hataları düzeltmek için ekstra efor sarf etmeme sebep oldu ama müziği ben bir meslek olarak değil de uğraş olarak yaptığım için böylesi çok daha cazip ve ilgi çekici oluyor. Bu başlık altında sorduğum sorular mix hakkında kafamdaki en uç sorulardı, onun için biraz saçmalamış olabilirim ama inanın vaziyet o kadar vahim değil :D

Olayın felsefe boyutunu çözebilmek adına uzun zamandır yerli-yabancı çeşitli kaynaklardan bilgi edinmeye çalışıyorum. Bundan sonra da devam edeceğim. Onun haricinde madem ki kayıtlarımı dinlediniz, bana sunabileceğiniz spesifik tavsiyeler nelerdir? Kick ve zilleri daha etkili düzenlemem gerektiğini söylemişsiniz. Bunun için ne yapabilirim?

Bir de şunu belirtmek isterim ki, besteler kafamdaki hayal ürünleri. Ben onları kaydedene kadar ne yazık ki bir müzik grubundan veya başka bir kaynaktan dinleme şansım olmuyor. Bu durum da bahsettiğiniz aranjman noktasında zaman zaman sıradanlıktan kurtulamamaya sebep oluyor, onun farkındayım. Zaman içerisinde daha çok kayıt ile ve daha farklı çalışmalar ile edineceğim tecrübe sayesinde, bu durumun da üstesinden gelebileceğimi düşünüyorum. En azından kısmen :D
 
#8
Açıkçası o tür kaynaklarda çokca şey yanlış, işin teorisini bilmeseydim bana da doğru gibi gelirdi. Ayrıca pratik yapmayı sanat haline getirmek de kendi kendine pek mümkün değil. Bunu okula gidince öğrendim ben de.

İlerleme için üç aşama var; ikinci madde yani pratik yoksa vakit kaybı ve gönül eğlendirmekten öteye geçmeyi hayal etmeyin.

1. Ne üstüne çalışıyoruz bunu biliyor muyuz ? Şarkı yazımı (güfte/beste) ( bu konunun nasıl bir yapıya sahip olduğu neredeyse hiç bilinmez ülkemizde), armoni, aranjman, enstruman, mix teknikleri.
2. Planlama ? Döneme göre planlama, ne sürede na kadar iş bitireceğiz ? Mix, şarkı yazımı, vokal egzersizleri, enstruman pratikleri bir plan dahilinde olmalı, bunlara düzenli çalışmalısınız.
3. Uzun vadede hedef veya vizyon nedir ? Kendini mi eğlendirmek sahne sanatçısı/albümlü şarkıcı mı olmak vesair. Bu aşamada kimlerle çalışabiliriz ?

İkinci madde için şunu söyleyeyim, hep soruluyor hap bilgi isteniyor bu bilginin kitaptan olması da bir yerde bir anlam ifade etmez. "Hangi mikrofonu alayım veya nasıl güzel ton alırım?" Halbuki mesele bu değil, o mikrofonla şu sürede şu kadar pratik yapmayan bir yere varamaz. Günlük haftalık pratikleri olmayan havayı alır. Kendi sesini, tonunu, açısını, seviyesini, kusurlarını, odasını....bulmak pratikten geçer. Bu pratikleri nasıl yapacağınız sizi teoriye götürür toplamda vizyona ulaşırsınız. Üç sihirli bir sayıdır. Pisagor'u biliyorsunuz mutlaka. Üç gerçekten önemli...Ama iki daha da sihirlidir, herkesi aldatır:)

İkinci paragrafınız için spesifik değil ancak buradan genel bir cevap verebilirim o da davul işi ayrı bir mesai. Davulu bilmeniz lazım. Konu mix değil enstruman yani. Yukarıda yazdığım ilk maddede "enstruman" tam buna uygun. "Sen ne yaptın?" dersen, bir süre davul çaldım, davul miksi ve kaydı yaptım, davul aranjmanı çok yaptım ve tabiki davulu acaip seviyorum. Hangi davulcu hangi seti kullanıyor, zilleri-davulu-derisi filana kadar gider.

Son olarak şöyle bir örnek vereyim; misal söz yazan vardır müzik yazamaz, ikisini de yapar enstruman çalamaz mırmır eder durur. Şarkı söyler ama beste yapamaz, kayıt uzmanıdır enstruman çalamaz, gitar virtüözüdür bası hiç bilmez ...uzar gider. Bu işde bunların hepsini bilmeniz lazım veya bilenlerle olmanız lazım. Birincisi ikincisine mani değil tabi.
 
Son düzenleme:
#9
1. Ar-Ge [%15] : Öğrenme. Bu aşamaya aşırı ağırlık verirseniz, sürekli yeni bir şeyler öğrenir eskisini unutursunuz. Bir türlü sonuç elde edilmez. Sürekli yeni parmak egzersizi yapıp şarkı bilmeyenler gibi.

2. Pratik [%80] : Üretim-hazırlık, pratik-deneme. Yukarıda plan dedim ama pratik olacaktı. Bu en önemli aşama. Bir plana ihtiyaç var, enstruman/vokal egzersizi, şarkı yazımı, yeni kayıt, mix egzersizleri...

3. Vizyon [%15] : Tasarım, kendini tartma. Bol bol okuyun, belgesel seyredin. Çok faydası olur.

....farkındayım toplam %110 etti. Gerçek hayat payını da düşünmek lazım.

İkinci maddenin farkında olmayan veya önemsemeyenler zamanını meraklı ise ilk maddeye sadece hevesli iseler üçüncüye ayırıyor. Üçüncüye takılı kalıp öğrenmeye dirençli ve tembel olanlar ise "elimizden tutan olmadı" türünden bir türkü tutturuyor. İlkine takılı kalanlar "öğrenmeyi seviyorum, benim için hobi" diyenler.
 
Son düzenleme:

Üst